Το μοντέλο των Πέντε Δυνάμεων, που εισήγαγε το 1979 ο καθηγητής Michael Porter του Harvard Business School, αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές μεθόδους για την ανάλυση της ανταγωνιστικότητας ενός κλάδου. Μέσω αυτής της προσέγγισης, οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιολογήσουν τις εξωτερικές δυνάμεις που διαμορφώνουν την ένταση του ανταγωνισμού και, συνεπώς, την κερδοφορία μιας αγοράς. Οι πέντε δυνάμεις είναι οι παρακάτω:

Απειλή Νέων Εισερχομένων

Η είσοδος νέων επιχειρήσεων σε έναν κλάδο αυξάνει τον ανταγωνισμό και μπορεί να μειώσει τα περιθώρια κέρδους των υφιστάμενων εταιρειών. Η ευκολία ή δυσκολία εισόδου καθορίζεται από τα «εμπόδια εισόδου», όπως:

• Οικονομίες κλίμακας
• Πρόσβαση σε δίκτυα διανομής
• Διαφοροποίηση προϊόντων
• Κυβερνητικοί κανονισμοί
• Απαίτηση κεφαλαίων

Όσο μεγαλύτερα τα εμπόδια, τόσο μικρότερη η απειλή από νέους παίκτες.

Διαπραγματευτική Ισχύς των Προμηθευτών

Οι προμηθευτές που κατέχουν ισχυρή θέση μπορούν να αυξήσουν τις τιμές ή να μειώσουν την ποιότητα των προϊόντων τους. Η δύναμή τους αυξάνεται όταν:

• Είναι λίγοι στον αριθμό
• Προσφέρουν μοναδικά προϊόντα ή υπηρεσίες
• Υπάρχει υψηλό κόστος αλλαγής προμηθευτή για την επιχείρηση

Αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά τα κόστη και την ποιότητα που λαμβάνει η επιχείρηση.

Διαπραγματευτική Ισχύς των Αγοραστών

Οι αγοραστές μπορούν να επηρεάσουν τον κλάδο όταν έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν καλύτερες τιμές ή ποιότητα. Αυτό συμβαίνει όταν:

• Είναι οργανωμένοι
• Αγοράζουν σε μεγάλες ποσότητες
• Προϊόντα είναι τυποποιημένα ή εύκολα αντικαθιστώμενα

Η πίεση από τους αγοραστές μπορεί να μειώσει τα κέρδη των επιχειρήσεων.

Απειλή Υποκατάστατων Προϊόντων ή Υπηρεσιών

Τα υποκατάστατα καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες με εναλλακτικούς τρόπους. Η παρουσία τους περιορίζει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να αυξήσουν τις τιμές και να διατηρήσουν πελάτες. Όσο πιο πολλά και ελκυστικά είναι τα υποκατάστατα, τόσο μεγαλύτερη η πίεση στον κλάδο.

Εσωτερικός Ανταγωνισμός μεταξύ Υφιστάμενων Επιχειρήσεων

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ήδη υφιστάμενων επιχειρήσεων επηρεάζει άμεσα την κερδοφορία. Παράγοντες που καθορίζουν την ένταση του ανταγωνισμού περιλαμβάνουν:

• Αριθμό ανταγωνιστών
• Ομοιογένεια προϊόντων
• Κόστος εξόδου από τον κλάδο
• Ρυθμό ανάπτυξης της αγοράς

Όσο πιο έντονος ο ανταγωνισμός, τόσο πιο δύσκολη η διατήρηση κερδών.

Πλεονεκτήματα της Ανάλυσης των Πέντε Δυνάμεων

Η χρήση του μοντέλου αυτού δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να:

• Κατανοήσουν το ανταγωνιστικό περιβάλλον
• Εντοπίσουν κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν την αγορά
• Αναπτύξουν στρατηγικές για να εκμεταλλευτούν ευκαιρίες και να μειώσουν κινδύνους
• Ενισχύσουν τη θέση τους μέσα στον κλάδο